Historia wsi Brzezie

Historia naszej miejscowości w ogólnym zarysie..

Historia wsi Brzezie

Z uwagi na ograniczone parametry prezentowanej witryny, podajemy wybrane fragmenty rozdziału o podanym wyżej tytule a zawartego w opracowaniu A. Weltzla p.t. Chronik der Parochie Pogrzebin , Racibórz rok 1888. Polskie tłumaczenie prezentowano w „Brzeskim Parafianinie”.

(…) Brzezie położone jest o pięć kilometrów na wschód od Raciborza, od najdawniejszych czasów nazywane jest Brzeza lub Brzesa. Nazwa pochodzi od brzegu albo lepiej powiedziawszy od brzozy, względnie brzeziny. W skład Brzezia, podobnie jak i innych w tym czasie miejscowości, wchodziło wiele majątków.

O tym, że starodawne osiedla w okolicach Raciborza istniały już w okresie prehistorii dowiódł przed 9 laty (1879), na podstawie znalezisk, podpułkownik R. Stockel w 45. przekazie o Przeszłości Śląska (str.480). Na tej zasadzie mamy więc do czynienia z dowodem poświadczonym.

W średniowieczu szczególne przywileje świadczono miastom, które stanowiły rezydencje książęce. Miasta te nabierały większego znaczenia. Do takich miast na Dolnym Śląsku należały: Wrocław, Głogówek, Legnica. Na Górnym Śląsku – Racibórz i Opole. Szczególnego znaczenia dodawały miastom fundacje kościelne: we Wrocławiu naczelny konwikt, Katedra, w pozostałych osadach zaś powstawały fundacje kolegiatu, które zakładali pobożni książęta w celu odprawiania jak najbardziej uroczystych nabożeństw. W Opolu założono 15 fundacji (przytułków) dla kanoników, w tym prałatury proboszcza, archidiakona, dziekana, kustosza i 11 miejsc dla wikariuszy.

Proboszcz pobierał pieniądze z 22. wsi oraz dziesięcinę z 36. wiosek. Ostatnią (dziesięcinę) dawało również Brzezie i Nieboczowy. Ponieważ probostwo w Opolu istniało już 1240 roku i zaraz na początku osiągało takie dochody wnioskować można, że dwie wymienione wioski posiadały stary rodowód.

(…) Pomiędzy majątkiem lennym a dziedzicznym istnieje zasadnicza różnica, bowiem z braku uprawnienia do dziedziczenia majątku lennego – majątek ten wraca do księcia.

W owym czasie spotykamy dążność do zamiany własności lennej na dziedziczną poprzez ofiary pieniężne oraz inne usługi. Przykładem tego może być wierna służba Jana z Brzezia, za którą książę Walenty (Walentin) dnia 27 października 1518r. przyznaje Janowi na własność część Brzezia jako wynagrodzenie za wierną służbę. Od tego czasu ta część Brzezia staje się posiadłością dziedziczną. Wymieniona uprzednio siostra Jadwiga przekazała w następnym roku księciu Walentemu 160 węgierskich guldenów w zamian za rentę w wysokości 13 guldenów, do wypłacania której zobowiązany został sędzia ziemski.

Niedaleko folwarku Niedane, który należał do Brzezia położona jest łąka zwana Brzezienką. Odra oderwała część ziemi leżącej obok Brzezienki i powstało jezioro. Książę Jan podarował ową łąkę i jezioro Janowi von Czapla. Z powyższego wnioskujemy, że część wsi należała do właścicieli zamku w Raciborzu.

Udział Trachów przechodzi na drodze dziedziczenia w ręce siostrzeńców i bratanków wywodzących się od właścicieli Cieszyna nazywanych Bludowcami od posiadłości Bludowice (Bludowitz) położonej niedaleko Frydka (Frydek Bludowski).

Wspomniani bratankowie Jan z Dolnych Bludowitz oraz Paweł z Górnych Bludowitz byli synami Melchiora Bludowskiego z Kornic. Oni i ich siostry Zofia, Małgorzata i Katarzyna, sprzedali swój udział w Brzeziu w dniu 22 stycznia 1567r. sędziemu ziemskimu księstwa Kasprowi Wiskota z Wodnika na Tworkowie, Rudyszwałdzie i Kamieniu.

Wymieniony Kacper Wiskota sprzedał zaś majątek w dniu 13 stycznia 1568r. Janowi Pawłowskiemu seniorowi z Pawłowic, a ten z kolei, tego samego dnia odsprzedał kupiony majątek Janowi Reisewitz z Kędzierzyna na Piotrowicach Wielkich i Strzybniku. Jan Reisewitz w roku 1561 ożenił się z Dorotą córką Jana von Ziemicki, a następnie w 1575r. poślubił Annę von Trach z Brzezia. Pozyskał także Raszczyce, a w roku 1583 został

(…) W roku 1687 w kaplicy zamkowej ochrzczeni zostali Turek i Turczynka, którzy po odsieczy Wiednia zostali zabrani w nasze strony. W dniu Matki Gromnicznej pierwszy otrzymuje nazwisko Ofen Mahomed, zaś imię Teofil. Świadkami chrzestnymi byli hrabia Bernard Oppersdorf na Brzeziu i Pogrzebieniu oraz baron von Reisewitz na Grabówce i Tworkowie wraz ze swą małżonką.

Turczynka zaś, po uprzedniej nauce, w dniu 20 maja otrzymała imiona – Barbara, Antonina, Eufhrasia. Rodzicami chrzestnymi obok pary Reisewitz był właściciel zamku hrabia Jan Jerzy Oppersdorf.

(…) 20 listopada 1720 roku Wyższy Urząd we Wrocławiu z powodu wielkiego zadłużenia majątku Jana Bernarda hrabiego Oppersdorfa zarządził oddać majątek większości ubiegających się za zaciągnięte długi.

Licytacja wyznaczona została na 12 maja 1727r., na podstawie tejże licytacji miasto stało się właścicielem majątku za kwotę 11.200 guldenów reńskich.

(…) Od 1727 roku Brzezie stanowiło jedną całość i jako własność urzędu miejskiego było wynajmowane.

(…) Od 1804 roku najemcą Brzezia był Antoni Pawerra, przeżył tu najtragiczniejsze lata, zmarł 26 grudnia 1847r. w wieku 61 lat na zawał; został wg życzenia pogrzebany obok kościoła w Pszowie. Pamięć o nim przetrwała w parafii, ponieważ ofiarował 100 talarów na ambonę i chór. Taką samą kwotę ofiarował na rzecz szpitala dla ubogich kobiet w Raciborzu (szpital pod wezwaniem św. Łazarza).

(…) W tym czasie w okolicy szalał tyfus. Najpierw najsilniej zaatakował Nieboczowy, gdzie w okrwsie od 15 listopada 1847r. do końca roku zmarło 18 osób. W Brzeziu choroba pojawiła się dopiero w styczniu, lecz do lipca na tyfus zmarły 24 osoby a w późniejszym okresie jeszcze pojedyńcze jednostki. W Pogrzebieniu od grudnia 1847, do lipca 1849r. zmarło 13 chorych na tyfus. W Kornowacu pierwszy zgon na tyfus zanotowano w kwietniu 1848r.- w sumie zmarło tam 7 osób. W Wilhelmsberg w marcu zmarły 2 osoby, w październiku i w styczniu po jednej osobie.

(…) Dotychczas zaopatrzenie miasta w wodę odbywało się przy zastosowaniu rurociągu ze wzgórza leśnego Zbytków, wykorzystywano także wodę rzeczną. W 1870 roku zamierzano poprowadzić drugą linię wodociągową z Brzezia na koszt miasta. W tym celu zakupiono posiadłości ziemskie za kwotę 7000 talarów oraz załatwiono sprawę uprawnień; między innymi kupiono w samym środku wsi, paręset kroków za kościołem, należącą do Niestroja /Nestroj/ młyn wodny oraz uprawnienia do wykorzystania przemiału zboża. Zakupiono również położony obok staw, który miał służyć jako główny zbiornik wodny. Jednak gmina nie wyraziła zgody na odebranie sobie doskonałego źródła wodnego i protestowała przeciwko takiemu wykorzystaniu zbiornika należącego do ludności wiejskiej. Z tego też powodu plan zaopatrzenia miasta w wodę z Brzezia musiał zostać zaniechany.

(…) W roku 1876 młynarz Nestroj z Brzezia, za kwotę 3600 marek zakupił młyn wietrzny, który wybudowany został przez mistrza młynarskiego M. Sosowskiego z Krzanowic /Kranowitz/. Młyn ten usytuowany został pomiędzy Lukasyną /Dębicz/ a wsią. Latem 1886r. uderzenie pioruna spowodowało częściowe uszkodzenie drewnianego wnętrza i wywołało pożar, który jednak dzięki natychmiastowej akcji został ugaszony. Wymieniony młyn, w roku 1888 został sprzedany, za kwotę 1550 marek, do miejscowości Podlesch, powiat kozielski.

(…) Poprzez zagospodarowanie lasów do kasy miejskiej w roku 1857 wpłynął dochód w wysokości 170 talarów, w roku 1870 – 200 talarów, a w roku 1880 dochód wynosił już 1660 marek. Laśniczy miejski mieszkał na Jagielni, gajowy natomiast w Pogrzebieniu. 26 wrzesnia 1840 roku folwark Jagielnia nawiedził pożar. Spaliły się dwie zapełnione zbożem stodoły i stajnia z owcami. Zabudowania zostały odrestaurowane, lecz w 1887 roku uległy likwidacji.

(…) W latach 1830 – 1840 na północ od wioski zbudowano młyn stały. Właścicielem był kupiec Doms. Urządzenia młyna były napędzane parą o wielkim ciśnieniu o mocy 40 koni mechanicznych. Produkty z młyna docierały do Wrocławia, do granicy polsko- rosyjskiej i do samej Austrii. Niestety 15 września 1842 roku młyn został strawiony przez pożar. Uratowano jadynie maszyny; młyn został jednak odbudowany w nowym stylu. Całość stanowi obszerne z daleka widoczne zabudowanie.

(…)Niedaleko Lukasyny Teodor Pyrkosch kupił młyn, który uległ dewastacji i w 1875 roku wybudował fabrykę „Ceres” (przemiał kości i produkcja kleju). W roku 1886 za kwotę 95 tysięcy wybudował fabrykę kwasu siarkowego. Fabryka zatrudniała 100 mężczyzn i 20 kobiet co doprowadziło do poprawy bytu mieszkańców wioski.

(…) 850 stóp wysokości szczyt brzeskiego wzniesienia dostarcza wiele wspaniałych widoków i jest chętnie odwiedzany. W roku 1880 trzech dobroczyńców przedsięwzięło plan wybudowania na szczycie wzniesienia 50 stóp wysokości wieży celem pozyskania lepszego widoku. Do budowy wieży zużyto 20 olbrzymich pni drzew oraz 50 mniejszych. Tym samym wieża stała się własnością miasta. Poświęcenie wieży nastąpiło 18 sierpnia tego samego roku.

Oto co oglądać możemy w chwili obecnej z tego wysokiego stanowiska obserwacyjnego. Po prawej stronie występuje odnoga bezkidzkiego Lańcucha (Radhorst- 1117m), u podnóża którego znajduje się Roznau. Widoczny jest także długi grzbiet górski, którego kontury zdają się dla patrzącego zlewać z wysokim szczytem górskim (Knihina- 1245m). Knihina opada dosyć stromo po lewej stronie i pomiędzy Knihiną a Lissąhorą (Łysą Górą- 1311,5m), można zobaczyć Smik, który wg najnowszych badań jest wyższy od Lissahory. Na lewo od ostatnio wymienionej góry znajduje się Trawno(1032m). Przy korzystnej pogodzie poprzez nizinę Olzy rozlegającej się obok Trawna można zobaczyć, poprzez jabłonkowskie pasmo leżace na Węgrzech należące do gór Magura- Kriwan= Tatry. Na lewo od pasma jabłonkowskiego poprzez Cieszyn leży Czantoria (896,5m), dział wodny Olzy i Wisły, Równica (795,7m), i góry bielskie. Pomiędzy Czantorią i Równicą leży uprzemysłowiony Ustroń, a poza nimi słabo widoczna, z powodu wielkiej odległości, Barania Góra (1151,3m), gdzie znajduje się źródło Wisły.

(…) W roku 1783 Brzezie posiadało jeszcze 3 młyny, było 16 rolników, 32 zagrodników, 15 chałupników, trzy młyny wodne (nasiębierne i jednoodpływowe), jeden zakład do wyrobu płynów do wybielania, 14 rzemieślników, Brzezie liczyło 1146 mieszkańców

(…) W chwili obecnej (1888 r.) Brzezie zamieszkuje 1884 katolików, 16 ewangelików.